مزایا و روش های کاربردی در فرایند نویسی در سیستم سازی

همانطورکه در مطلب مربوط به الگوریتم سیستم سازی اشاره شده، یکی از گام های مهم در سیستم سازی مدلسازی فرایندهای وضع موجود هر سیستم است. این گام یعنی مدلسازی فرایندهای وضعیت موجود یا به عبارت دیگر فرایند نویسی، علاوه بر اینکه یکی از گام های مهم در سیستم سازی به شمار می رود، خود دارای مزایای زیادی است که در این مطلب می خواهیم به آنها بپردازیم.

در این مرحله دو اقدام بسیار مهم باید انجام داد:

  1. مدلسازی فرایند و ترسیم مدل های فرایندی
  2. تکمیل شناسنامه فرایند

پس باید در فرایندنویسی هم نسبت به ترسیم مدل های فرایندی اقدام نموده و هم فرمت خاصی به اسم شناسنامه فرایند تکمیل کرد که در مورد جزئیات هر یک توضیحات کاربردی ارائه خواهیم کرد. 


ضرورت و مزایای فرایندنویسی

یک تصویر گویاتر از هزار کلمه است. همین یک دلیل برای مدلسازی فرایندها کافی است منتها در این بخش به برخی از مهم­ترین دلایلی که باید بر اساس آنها اقدام به مدلسازی فرایندها نمود را ارائه خواهیم کرد.

  • مدل های فرایندی يك ابزار كمك آموزشي خوب هستند. وقتی فرایندها را مدل می کنیم، از آنها می توانیم برای آموزش پرسنل جدید استفاده کنیم. به این ترتیب صورت که وقتی نیروی کار جدیدی وارد کسب و کار ما شد، بجای اینکه زمان زیادی صرف کرده و مراحل انجام کارهای مختلف را به آنها بگوییم و آنها را فراموش کنند، می توانیم مدل های فرایندی که مربوط به شرح وظایف آنها است را در اختیارشان بگذاریم که مطالعه و مراحل انجام کار را متوجه شوند.

فرایندنویسی

 

  • مدل­های استاندارد توسط افراد مختلف درک یکسانی می­شوند. این ویژگی که فهم یکسانی از مدل های فرایندی توسط افراد مختلف میشود ویزگی بسیار مهمی در فرایندنویسی است زیرا اگر فرایندها را در قالب متن مستند کرده باشیم و نموداری برای آنها ترسیم نکرده باشیم، این نوشته ها توسط افراد مختلف به صورت های مختلف تفسیر و درک شده و باعث میشود در مورد یک فرایند یکسان، دو یا چند اقدام توسط افراد مختلف انجام شود.
  • مستندسازی روال­ ها و فرایندها منجر به تبدیل دانش ضمنی (Tacit knowledge) به دانش صریح و مستند شده (Explicit knowledge) و چرخه مدیریت دانش را در سطح سازمان تسهیل خواهد نمود. یکی از دغدغه های اصلی مدیران و صاحبان هر کسب و کاری از دست دادن پرسنل کلیدی شان است زیرا وقتی پرسنل کلیدی از کسب و کار جدا میشود، دانش و اطلاعات کسب و کار را در ذهن خود دارند و این دانش را با خود می برند. مستندسازی فرایندها باعث می شود دانش دیگر در ذهن افراد نباشد بلکه از ذهن افراد به فرایندهای مستند منتقل میشود. پس از این خیال صاحبان کسب و کار راحت تر از قبل خواهد بود زیرا دیگر دانش انجام کار در ذهن ها نیست و مستند و مکتوب شده است که می تواند به هر شخص دیگری منتقل شود. همانطور که در تصویر پایین مشاهده می کنید اکثر دانش موجود در کسب و کارها از جنس دانش ضمنی است. یعنی دانشی که در ذهن افراد وجود دارد و با جدا شدن آنها از کسب و کار آنها این دانش را با خود منتقل خواهند کرد. در حالیکه با فرایندنویسی می توانید دانش ذهنی را به دانش صریح تبدیل کنید و از مهم ترین دارائی کسب و کار خود محافظت نمایید. 

 

آموزش فرایندنویسی

 

  • مدل‌ها انجام امور تجزيه و تحليل فرآيند وشبيه‌سازي آنرا تسريع مي‌نمايند. گام بعدی در الگوریتم سیستم سازی بعد از مدلسازی فرایندها، تحلیل و بهبود آنها است. روش های مختلفی برای تحلیل و بهبود فرایندها وجود دارد که یکی از مهم ترین آنها شبیه سازی است. شبیه سازی فرایندها یک اقدام بسیار موثر برای تعیین گلوگاه های فرایندها است. گلوگاه ها آنجایی هستند که باعث می شوند عملکرد کلی فرایند کاهش پیدا کند. حتما این ضرب المثل معروف را شنیده اید که قدرت یک زنجیر برابر است با قدرت ضعیف ترین حلقه. از طریق شبیه سازی قادر خواهید بود این موارد را در فرایندها شناسایی و نسبت به اصلاح و بهبود آنها اقدام نمایید و تنها زمانی می توان فرایندها را شبیه سازی و تجزیه و تحلیل کرد که آنها را مدلسازی کرده باشیم.

 

شبیه سازی فرایند

 

برخی دیگر از مزایای مدلسازی فرایند عبارتند از:

  • مدل‌ها نسبتاً ساده و سريع هستند و براي تكميل نيازمند هزينه‌هاي زياد نيستند.
  • مدل‌ها براي درك و تفهيم مناسب هستند.
  • مدل‌ها سبب ايجاد يك بستر پايه جهت اندازه‌گيري مي‌شوند.
  • و بسیاری دلایل دیگر.

استاندارد BPMN

به منظور مدلسازی فرایندها روش ­های مختلفی ایجاد شده که فلوچارت یکی از این روش­ها است. البته روش ­ها و استانداردهای دیگری برای مدلسازی فرایندها وجود دارد مثل BPMN2 که از فلوچارت کامل­تر هستند. در نتیجه ما در پروژه های سیستم سازی استاندارد BPMN2 را استفاده میکنیم. در نظر داشته باشید ما در این کتاب در نظر نداریم شما را به یک مدلساز حرفه ­ای فرایند با استاندارد BPMN2 تبدیل کنیم بلکه بخش­های مهم و پرکاربرد این استاندارد را برای مدلسازی وضعیت موجود معرفی خواهیم کرد.

در ادامه یکی از مزیت های استاندارد BPMN برای فرایندنویسی را نسبت به فلوچارت توضیح خواهیم داد.

نمادی در BPMN وجود دارد به اسم Lane

Lane ها رای جدا کردن فعالیت­هایی است که مربوط به یک نقش یا واحد خاص در کسب و کار است و معمولاً بیانگر نقش­های سازمانی هستند. این موارد می­توانند جزء lane ها باشند:

  • واحدهای سازمانی
  • پست­های سازمانی
  • نقش­های سازمانی

 

فرایندنویسی

 

وقتی از نماد Lane در مدلسازی فرایند استفاده میکنیم مشخص خواهد شد که هر وظیفه از فرایند را چه کسی انجام میدهد و این موضوع باعث شفافیت بیشتر فرایند خواهد شد.

نکته مهم: در استاندارد BPMN بیش از 50 نماد وجود دارد که در فلوچارت وجود ندارد و Lane تنها یک نمونه از این نمادها به شمار میرود. پس BPMN یک استاندارد فوق العاده برای فرایندنویسی به شمار میرود. 

البته اصراری به استفاده از استاندارد BPMN2 وجود ندارد و با استانداردهای دیگر مثل فلوچارت آشنایی دارید می­توانید از آن استفاده کنید ولی در مطالب پایین مورد مزیت های مدلسازی فرایندها با زبان BPMN2 توضیحات مهمی ارائه خواهیم کرد.

 

این مطلب را هم بخوانید: استاندارد BPMN بهترین استاندارد برای مدلسازی فرایندها


شناسنامه فرایند- یک چک لیست مهم سیستم سازی

علیرغم اینکه استاندارد BPMN کاملترین استاندارد برای فرایندنویسی است، لیکن در مورد فرایندها ما به اطلاعات دیگری نیاز داریم که در نمودار BPMN نمیتوان آنها را بیان کرد.

این سند جزء مهم ترین و کلیدی ترین اسناد یک پروژه سیستم سازی است. ناقص بودن آن و بالتبع دریافت ناقص اطلاعات در زمان مدلسازی فرایندها، قطعاً منجر به دوباره کاری در پروژه خواهد شد.

شناسنامه فرایند برای مصاحبه کننده (سیستم ساز) مثل چک لیست پرواز برای خلبان پیش از پرواز نقش هدایت کننده و تسهیلگر را ایفا خواهد کرد.

چنانچه این چک لیست سیستم سازی در اختیار مدلساز نباشد بخشی از ذهن مصاحبه کننده دائم درگیر این موضوع است که نکند چیزی را از قلم انداخته و مجبور به مصاحبه مجدد شود. هماهنگی جهت تعیین وقت مصاحبه دوم امری زمانبر بوده و تاثیر روانی ناخوشایندی بر مصاحبه شونده خواهد گذاشت.

چک لیست سیستم سازی

 

محتوای چک لیست شناسنامه فرایند

برخی از بخش های موجو در این چک لیست:

  • نام فرایند
  • هدف فرایند
  • مالک فرایند
  • واحدهای درگیر در فرایند
  • محرک فرایند
  • شرح فرایند و گام ها
  •  ورودی و خروجی فرایند
  • سرفصل های اطلاعاتی مور کاربرد در فرایند
  • ضریب نفوذ مکانیزاسیون فرایند
  • بخش های مربوط به تحلیل و بهبود فرایندها
  • شاخص های کلیدی ارزیابی فرایند (KPI)
  • ترسیم نمودار BPMN

در دوره های آموزشی ما می توانید فرایندنویسی را اصولی و صحیح فرابگیرید.

آموزش سیستم سازی